Preanalityka · 10 min
Najczęstsze błędy preanalityczne
70% błędów w wynikach powstaje przed włączeniem analizatora. Lista kontrolna z 25 lat praktyki.
O czym jest artykuł
Przegląd najczęstszych błędów fazy preanalitycznej — od hemolizy po pomyłki identyfikacyjne — wraz z metodami ich eliminacji.
Dla kogo
Diagności, pielęgniarki punktów pobrań, koordynatorzy jakości, kierownicy laboratoriów.
Co zyskasz
- Rozpoznasz 8 najczęstszych błędów i ich wpływ na wynik
- Otrzymasz listę kontrolną do wdrożenia w swoim laboratorium
- Zobaczysz, jak rozdzielić błędy korygowalne od wymagających ponownego pobrania
Skala problemu
60–70%
wszystkich błędów laboratoryjnych
Niewykrywalne
kontrolą wewnętrzną analizatora
0,5%
realny cel wskaźnika odrzuceń
Według metaanaliz Lippi i Plebani faza preanalityczna odpowiada za większość błędów laboratoryjnych. Większość nie jest wykrywana przez kontrolę wewnętrzną i trafia do wyniku jako wartość liczbowa, którą lekarz traktuje jako prawdziwą.
1. Hemoliza
Najczęstszy błąd preanalityczny. Powstaje przy zbyt długim zaciśnięciu stazy (>60 s), igle <23G, aspiracji strzykawką z nadmierną siłą, wstrząsaniu, transporcie pocztą pneumatyczną bez amortyzacji.
Każdy 1 g/L wolnej hemoglobiny podnosi K o 0,3–0,5 mmol/L. Próbka z indeksem hemolizy powyżej progu metody — odrzucenie, nie komentarz.
2. Niedolanie probówki cytrynianowej
Zaburza proporcję 1:9 i fałszuje INR (zawyżony) oraz APTT (wydłużony). Wypełnienie <90% nominalnej objętości — odrzucenie bez wyjątku.
3. Niewłaściwa kolejność pobierania
CLSI H3-A6 ustala bezwzględną kolejność:
- 1.Posiew krwi
- 2.Cytrynian (niebieska)
- 3.Surowica z aktywatorem (czerwona/żółta)
- 4.Heparyna (zielona)
- 5.EDTA (fioletowa)
- 6.Fluorek/oksalat (szara)
Zanieczyszczenie EDTA
Zawyża potas, drastycznie obniża wapń i magnez — błąd niewykrywalny analizatorem, klinicznie groźny.
4. Czas i temperatura transportu
Glukoza w pełnej krwi bez glikolizy spada 5–7% na godzinę (do 10% przy hiperleukocytozie). Próbka pobrana o 7:00 i analizowana o 11:00 to nie ten sam pacjent.
5. Identyfikacja próbki
Zła identyfikacja
Najpoważniejszy błąd — niewykrywalny w laboratorium, klinicznie potencjalnie śmiertelny (transfuzja niezgodnej grupy).
- Weryfikacja tożsamości na opasce przy łóżku pacjenta
- Etykietowanie probówki przed odejściem od pacjenta
- Kontrola dwóch identyfikatorów
6–8. Pozostałe częste błędy
| Błąd | Skutek |
|---|---|
| Niedolanie EDTA | Zawyżone MCV, zaniżony Ht |
| Zwłoka analizy moczu | Zmiana pH, rozpad komórek |
| CSF bez natychmiastowej analizy | Rozpad komórek w 1–2 h |
| Próbki na witaminy bez osłony światła | Degradacja analitu |
Lista kontrolna jakości
- 1.Rejestr odrzuceń z przyczyną dla każdej próbki
- 2.Miesięczna analiza trendu
- 3.Kwartalne szkolenie zespołu pobierającego
- 4.Audyty stanowiska pobrań 2× rocznie
- 5.Wskaźnik odrzuceń jako KPI jakości
Spadek wskaźnika odrzuceń z 3% do 0,5% w pierwszych dwóch latach to typowy efekt rzetelnego programu.
Masz pytania? Skomentuj lub napisz
Jeśli chcesz konsultacji w temacie tego artykułu — zostaw kontakt. Odpowiadam osobiście, zwykle tego samego dnia.
